Roosje Verschoor over de Culture Moves Europe-mobility regeling: hoe maak je er optimaal gebruik van?

Project: The Members of this Club have Distinguished Themselves
Organisatie/Maker: Roosje Verschoor
Subsidieregeling: Culture Moves Europe: Individual Mobility Action 3

In 2024 ontving fotograaf en beeldend kunstenaar Roosje Verschoor steun vanuit de Culture Moves Europe-regeling voor individuele mobiliteit. Daarmee werkte ze twee maanden in Barreiro, Portugal, tijdens een residentie bij PADA. In dit interview blikt ze terug op haar project, haar werkproces, de impact van de regeling, en deelt ze tips voor makers die overwegen een aanvraag in te dienen.

Jazeker! Barreiro is een kleine stad die lange tijd werd gedomineerd door CUF, een bedrijf dat allerlei soorten consumentengoederen produceerde. Het is een beetje vergelijkbaar met Unilever in Nederland. Hoewel de werknemers weinig vrijheid hadden, bood CUF wel voorzieningen als scholing, kinderopvang en werkgelegenheid voor vrouwen.

Het bedrijf bestaat inmiddels niet meer. Een deel van het industrieterrein wordt nog gebruikt, maar het andere deel ligt verlaten. Overal zijn sporen van het verleden te zien. Mijn focus ligt op hoe mensen hun vrije tijd besteedden en hoe dat werd ingezet om de productiviteit van werknemers te verhogen. De kerngedachte was: om goed te kunnen werken, moet je ook goed ontspannen. Daarom organiseerde CUF vrijetijdsactiviteiten, zoals voetbalcompetities. Die spanning tussen werk en ontspanning vind ik fascinerend.

Ik ben al langer gefascineerd door het concept ‘verdeeldheid’ en de rol van kapitalisme daarin. Eerder heb ik bijvoorbeeld een project gedaan over vrouwen uit de Jordaan die rond 1917 in opstand kwamen vanwege voedseltekorten. Hun strijd werd door vrouwen uit hogere klassen gebruikt om het stem- en werkrecht van vrouwen te bevorderen. De vrouwen uit de Jordaan waren echter niet bezig met een groter politiek ideaal, zij wilden simpelweg hun gezinnen voeden. Zij werkten al, dat hoorde er gewoon bij. Kortom: ik vind het interessant om te kijken naar hoe de samenleving is ingericht. Met CUF heb ik een klein verhaal dat ik kan onderzoeken.

Ik kwam bij CUF terecht door postindustriële locaties te googelen. Zulke plekken hebben vaak goede faciliteiten, wat ik interessant vind omdat het laat zien hoe arbeidsvoorwaarden worden geschept: deels om menselijk te zijn, deels vanuit bedrijfsbelang. Toen ik ontdekte dat er een CUF-archief bestond met foto’s van deze activiteiten en van arbeiders en hun gezinnen, zag ik een kans om deze/mijn vragen visueel te verkennen.

Ik wilde mijn onderzoek uitbreiden, voortbouwend op een project in Suriname dat sterk verbonden was met kolonialisme. Dit project speelt zich af in één land. Ik was benieuwd naar de machtsverhoudingen in deze context. Daarnaast wilde ik experimenteren met nieuwe technieken. Wat ik soms lastig vind aan fotografie, is dat het eindresultaat soms te beperkt voelt. Er blijft vaak één beeld over wat aan de muur hangt, terwijl ik een rijk proces van ontdekkingen heb doorlopen. Daarom wilde ik iets tastbaars creëren; een object dat een betere afspiegeling is van mijn reis.

Verder wilde ik mijn netwerk uitbreiden, nieuw werk maken en bestaand werk afronden. Tijdens de coronaperiode heb ik veel kunnen doen, maar ik miste vaak een gevoel van afronding. Een geconcentreerde werkperiode geeft me de druk om te produceren én om af te ronden. Mijn doel is om een project te voltooien waar ik mijn naam onder kan zetten, zodat ik meer kans maak op grotere subsidies en nieuwe mogelijkheden.

Het is nog wat vroeg om dit definitief te zeggen, maar zonder de subsidie had ik dit niet kunnen doen. De subsidie heeft het mogelijk gemaakt om twee maanden vrij te nemen, naar Portugal te reizen, en daar te verblijven. Hierdoor kon ik me volledig concentreren op mijn werk, terwijl ik mijn huur in Nederland gewoon kon doorbetalen. Dat gaf me de ruimte om extra te experimenteren en te oefenen met oude en nieuwe technieken.

Ik kan nu ook zeggen dat twee maanden doorbrengen met zo’n diverse groep kunstenaars mijn werkproces positief heeft beïnvloed. Ik werk zó vanuit concept, het was heel bevrijdend om anderen te zien werken vanuit materiaal of vanuit de structuren die het industriële landschap hen te bieden had. Hierdoor kan ik nu zelf soms een andere bron aanboren als ik zoek naar een manier om mijn idee om te zetten in een beeld.

Taal is een barrière, niet iedereen spreekt hier namelijk Engels. Het is dus prettig dat er andere kunstenaars in de studio’s op locatie zijn die Engels spreken. Wat veiligheid betreft, zijn er materialen die gevaarlijk kunnen zijn, zoals asbest. Dat is een uitdaging waar ik heel voorzichtig mee om probeer te gaan.

Het contact met de Portugese local, Anna, uit het archief vond ik heel bijzonder. Ze vertelde me hoe het is om als vrouw in Portugal op te groeien en waarom het land nog steeds vrij patriarchaal is. Ook de verhalen van de mensen die hier vroeger hebben gewerkt, waren voor mij indrukwekkend. Daarnaast is het contact met andere kunstenaars die hier werken erg waardevol. Het biedt me de kans om mijn netwerk uit te breiden met kunstenaars uit Engeland, Australië en Zweden. Het contact verloopt heel goed, iets waar ik vooraf niet bij had stilgestaan. Hoewel ik meestal autonoom werk, is het leuk om samen te eten en op deze manier mensen beter te leren kennen.

Ik merk dat ik me comfortabeler voel om trouw te blijven aan mijn eigen beeldtaal, terwijl ik ook meer risico’s durf te nemen. Juist doordat ik niet in Nederland ben, ervaar ik een gevoel van veiligheid en vrijheid om hier te experimenteren. Dat is iets wat ik zeker meeneem. Zo ben ik tijdens mijn residentie in Barreiro begonnen met het schrijven van korte gedichten bij mijn foto’s. Bij afbeeldingen van ruïnes in de omgeving voegde ik teksten toe die de sfeer en geschiedenis van de plekken verbeelden. Deze combinatie van beeld en taal bleek voor mij een nieuwe manier om het verhaal achter mijn foto’s toegankelijk te maken.

Ook ontdekte ik bij PADA een nieuwe manier van werken met cyanotype. Door objecten op lichtgevoelig papier te plaatsen, vond ik een manier om verhalen te vertellen die zowel concreet als verbeeldend is. Het voelt alsof ik het verleden kan fotograferen doordat er een materiële afdruk ontstaat. Deze werkwijze is inmiddels een essentieel onderdeel van mijn praktijk geworden.

Denk goed na over wat je echt wilt en kies een onderwerp dat je oprecht interesseert. Zoek een plek die voor jou persoonlijk relevant is, in plaats van te focussen op wat de kunstwereld van je verwacht. Lees alles wat je kunt vinden over de aanvraag en zet alles in een document voordat je het aanvraagformulier invult. Zoek verbinding door eerlijk te zijn over je eigen interesses en kijk hoe je die kunt koppelen aan een plek in Europa.